Kur’an Peygamberimizi Nasıl Tanıtıyor?

Kur’an Peygamberimizi Nasıl Tanıtıyor?
05 Mayıs 2009
Bize her alanda rehberlik eder ve yol gösterir. Son peygamber Hz. Muhammed (s.a.s.)’i de bize tanıtmakta ve niteliklerini bildirmektedir. Yazımızda Kur’an’da geçen Peygamberimizin on niteliğini tahlil etmek istiyoruz:

1. Hz. Muhammed Son Rasul ve Son Nebidir

Rasul elçi; nebî ise haber veren haber getiren demektir. Terim olarak “rasul” ve “nebi” Allah’ın mesajlarını emir ve yasaklarını öğüt ve tavsiyelerini insanlara bildirmesi için görevlendirdiği kimseye denir. Rasul ve nebiyi biz Türkçe’de “Peygamber” (haber getiren) kelimesi ile ifade ediyoruz. Kur’an’da “mürsel” ve “nezir” (uyarıcı) “beşir” (müjdeleyici) ve “hâdî” (yol gösterici) kelimeleriyle de ifade edilen “elçiler”; vahye mazhar olan kendilerine kitap hüküm ve hikmet verilen kimselerdir. (bk. Hadîd 25; Hac 52; Âl-i İmran 79 81; Nisa 63-165; Ahzab 45; Hadîd 25-26)

Her topluma bir peygamber gönderen Yüce Allah son olarak Hz. Muhammed (s.a.s.)’i bütün insanlara peygamber göndermiştir. “Muhammed Allah’ın rasulü ve nebilerin sonuncusudur.” (Ahzab 40)

Ayette geçen ve Asım kıraatinde “te” harfi üstün okunan “hâtem” kelimesi diğer kıraatlerde “hâtim” şeklinde esre ile okunmuştur. “Hâtem” fiil olup peygamberlerin peygamberliğini sona erdirdi veya mühürledi “hâtim” ise isim olup peygamberliği sona erdiren veya mühürleyen demektir. “Mühür” bir şeyin belgelendirilmesi ve tasdik edilmesi için sonuna basıldığından “sonu” ve “tasdik” anlamına gelir.

Ayet hem Hz. Muhammed’in son peygamber olduğunu hem de bütün peygamberleri tasdik eden ve belgeleyen ilahî bir mühür mesabesinde olduğunu ve peygamberliğin sona erdiğini ifade eder.

Peygamberimiz kendisini peygamberler zincirinin son halkası ve nebilerin sonuncusu olarak tanıtmıştır: “Ben (bir tuğlası eksik kalmış mükemmel bir binanın eksikliğini tamamlayan) bir tuğlası mesabesindeyim. Ben peygamberlerin sonuncusuyum.” (Müslim Fezail 22)

Hz. Muhammed’in peygamberliği ile insanlık din açısından ilerlemenin son noktasına erişmiş ve din kemale ermiştir. (Maide 3) Artık Hz. Muhammed’den sonra başka bir rasul ve nebi gelmeyecektir. Dolayısıyla kim nebi rasul uyarıcı olduğunu iddia ederse yalan söylemiş yalancı peygamberlik iddiasında bulunmuş olur.

2. Hz. Muhammed Bütün İnsanların Peygamberidir

Yüce Allah ilk insan Hz. Âdem’den itibaren her topluma bir peygamber göndermiştir. Bu husus ayetlerde açıkça ifade edilmektedir. Şu ayetleri zikredebiliriz: “Andolsun biz her topluma ‘Allah’a kulluk edin tağuttan kaçının’ diye bir elçi gönderdik.” (Nahl 36) “Her toplum içinde mutlaka bir uyarıcı (peygamber) gelip geçmiştir.” (Fatır 24) “Her toplumun bir yol göstericisi vardır.” (Ra’d 7)

Hz. Muhammed’den önceki peygamberler bir veya birkaç topluma elçi olarak gönderilmiştir. Hz. Muhammed (s.a.s.) ise miladî 610 tarihinden itibaren kıyamete kadar yeryüzüne gelecek bütün insanlara peygamber gönderilmiştir. Bu husus Kur’an’da açıkça ifade edilmektedir. Şu ayetleri örnek olarak verebiliriz:

“Biz seni ancak bütün insanlara müjdeleyici ve uyarıcı olarak gönderdik fakat insanların çoğu (bu gerçeği) bilmez.” (Sebe’ 28)

“Biz seni bütün insanlara elçi olarak gönderdik şahit olarak Allah yeter.” (Nisa 79)
Bu ayetler Hz. Muhammed’in peygamberliğinin evrenselliğini ifade etmektedir.

3. Hz. Muhammed Müjdeci ve Uyarıcıdır

Kur’an’da birçok ayette Hz. Muhammed’in müjdeleyici (beşir ve mübeşşir) ve uyarıcı (nezir ve münzir) olarak gönderildiği bildirilmektedir:

“(Ey Peygamberim!) Biz seni gerçek ile birlikte müjdeleyici ve uyarıcı olarak gönderdik.” (Fatır 24)

“(Ey Peygamberim!) Sen ancak bir uyarıcısın.” (Fatır 23)

“Beşir” ve eş anlamlısı olan mübeşşir” kelimesi; iman edip salih amel işleyenleri Allah’ın rızası cennet ve nimetleriyle müjdeleyici; “nezir” ve eş anlamlısı olan “münzir” ise inkâr edip isyan edenleri ilahî azap ve ceza ile uyarıcı demektir. Uyarıcı ve müjdeleyicilik bütün peygamberlerin ortak niteliğidir. Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.s.) sadece içinde yaşadığı toplumu değil bütün insanları Kur’an ile uyarmakla görevlendirilmiştir: “Bu Kur’an bana vahyolundu ki onunla sizi ve onun ulaştığı herkesi uyarayım.” (En’am 19)

4. Hz. Muhammed En Güzel Örnektir

Hz. Peygamberin örnekliği Kur’an’da “şahid” ve “üsve-i hasene” kelimeleri ile ifade edilmiştir. “Şâhid” sözlükte tanık bilen muttali olan hazır olan delil ve örnek anlamlarına gelir. Kur’an’da bir hakkı bir olayı ispatta bilgi ve görgüsüne müracaat edilen kişiye şâhid denildiği gibi (bk. Nisa 135) inanç söz fiil ahlak ve davranışlarıyla insanlara güzel örnek olan peygamber ve müminlere de şâhîd denilmiştir. (Meselâ bk. Ahzab 45)

Hz. Muhammed (s.a.s.) söz ibadet ahlak eylem iş ve davranışlarıyla ümmetine örneklik ve önderlik etmiştir. Şu ayetler bu hususu açıkça ifade etmektedir: “Böylece sizler insanlara birer şahit / örnek olasınız ve peygamber de size bir şahit / örnek olsun diye sizi orta / âdil bir ümmet yaptık.” (Bakara 143) “Allah sizi hem daha önce hem de bu Kur’an’da Müslüman diye isimlendirdi ki Peygamber size şahit / örnek olsun siz de insanlara şahit / örnek olasınız.” (Hac 78)

Ayetlerde geçen şâhid ve şüheda kelimeleri kıyamet günü Müslümanların diğer Peygamberlerin hak dini toplumlarına tebliğ ettiklerine Hz. Muhammed (s.a.s)’in ise Müslümanlara tanıklık edeceğine işaret ettiği (Beydavî I 214; Hazin I 214) gibi dünyada örnek olması anlamına da işaret eder. (Yazır I 524)

“Üsve-i hasene” uyulacak en güzel örnek demektir. Hz. Muhammed’in “en güzel örnek” olduğu Kur’an’da şöyle ifade edilmektedir: “Andolsun Allah’ın Rasulünde sizin için Allah’a ve ahiret gününe kavuşmayı uman Allah’ı çok zikreden kimseler için güzel bir örnek vardır.” (Ahzab 21)

Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.s.)’in önce genel olarak bütün müminlere sonra özel olarak Allah’ı ve ahiret gününü umanlar ile Allah’ı çok zikredenlere örnek olduğunun zikredilmesi örnek alacakların niteliklerini bildirmeye yöneliktir. Hz. Peygamber iman ibadet ahlak ve her türlü söz ve davranışlarında müminlere örnektir.

5. Hz. Muhammed Öğüt Vericidir

Kur’an’da Hz. Muhammed’in öğüt verici olduğu açıkça bildirilmektedir: “(Ey Peygamberim!) Sen öğüt ver. Sen ancak bir öğüt vericisin. Sen onların üzerinde bir zorba değilsin.” (Ğâşiye 21-22) “Sen öğüt ver çünkü öğüt müminlere fayda verir.” (Zariyat 55) “Öğüt ver çünkü öğüt muhakkak fayda verir / öğüt fayda versin vermesin sen öğüt ver. Allah’tan korkan kimse öğüt alacaktır. En bedbaht olan (kâfir) kimse ise öğüt almaktan kaçınacaktır.” (A’lâ 9-11)

6. Hz. Muhammed Hak Davetçi ve Etrafını Aydınlatıcı Bir Kandildir

Peygamberlerin en başta gelen özellik ve görevlerinden biri insanları hakka davet etmektir. Bu görevi yapanlara davetçi anlamında “dâ’î” denir. Kur’an’da Peygamberimiz de bu nitelikle anılmıştır. “(Ey Peygamber!) Allah’ın izniyle seni kendi yoluna çağıran bir davetçi ve aydınlatıcı bir kandil olarak gönderdik.” (Ahzab 46)

7. Hz. Muhammed Yol Göstericidir

Peygamberlerin temel özelliklerinden biri insanlara doğru yolu göstermeleridir: “Her toplumun bir hâdisi / yol göstericisi vardır.” (Ra’d 7)

Ayette geçen “hâdî” olma diğer peygamberler gibi Peygamberimizin de bir niteliğidir. Peygamberimizin doğru yolu gösteren olduğu Kur’an’da açık seçik bildirilmektedir. Şu ayeti örnek olarak verebiliriz: “ (Ey Peygamberim!) Şüphesiz ki sen (insanları) doğru yola iletiyorsun.” (Şura 52)

Peygamberin hidayeti insanlara doğru yolu göstermekten ibarettir gerçekte hidayet veren Allah’tır.

8. Hz. Muhammed En Büyük Ahlaka Sahiptir

“(Ey Peygamberim!) Sen büyük bir ahlak üzeresin.” (Kalem 4) Hz. Ali “Büyük ahlak Kur’an edebidir” demiştir. (Kurtubî XVIII 227) Müfessir Taberî (ö. 310) de ayeti “Bu Kur’an edebidir. Allah peygamberini Kur’an ile tedip etmiştir. Büyük ahlaktan maksat İslam dinidir” şeklinde yorumlamıştır. (Taberî XIV 29/18 )

Yüce Allah’ın övgüsüne mazhar olan peygamberin ahlakı Kur’an ahlakı idi. Saîd b. Hişâm Hz. Âişe validemize Allah’ın elçisinin ahlakını sormuş o da ‘Sen Kur’an okumuyor musun’ demiş. “Evet” demesi üzerine; “Rasulüllah’ın ahlakı Kur’an idi” demiş (Taberî XIV 29/18 ) ve “(Ey Peygamberim!) Sen büyük bir ahlak üzeresin” (Taberî XIV 29/19) ayetini okumuştur.

Peygamberimiz (s.a.s.) en güzel ahlaka sahip idi. (Buharî Edeb 112) Onun tebliğ ettiği hak din kemale erdiği gibi (Maide 3) güzel ahlak da onunla kemale ermiştir. O şöyle buyurmuştur: “Ben ancak güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim.” (Ahmed III 75; Malik Huluk 8 )

Peygamberimiz (s.a.s.) ahlaka çok önem vermiş; “Allah’ım! Yaratılışımı güzel yaptığın gibi ahlakı mı da güzel yap.” (Ahmed I 403. VI 68 155) “Allah’ım! Beni amellerin en iyisine ve ahlakın en iyisine ilet. Amel ve ahlakın en iyisine ancak sen hidayet edebilirsin. Amellerin kötüsünden ve ahlakın kötüsünden beni koru. Amel ve ahlakın kötüsünden ancak sen koruyabilirsin.” (Nesaî İftitah 16 II 129) “Allah’ım! Ayrılıktan iki yüzlülükten ve ahlakın kötüsünden sana sığınırım” diye dua etmiştir. (Ebu Davûd Salât 367; bk. Nesaî İstiâze 21)

9. Hz. Muhammed Çok Merhametli Çok Şefkatli ve Ümmetine Çok Düşkündü

Hz. Muhammed bütün âlemlere rahmet olarak gönderilmiştir. Bu husus Kur’an’da şöyle ifade edilmektedir: “(Ey Peygamberim!) Biz seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik.” (Enbiya 107) “Andolsun size kendi içinizden öyle bir peygamber gelmiştir ki sizin sıkıntıya düşmeniz ona çok ağır gelir. O size çok düşkün müminlere karşı çok şefkatli ve çok merhametlidir.” (Tevbe 128)

Ayette geçen “harîs” kelimesi; bir şeyi çok arzu eden demektir. Peygamberimiz (s.a.s.) çevresindeki insanların mümin olmalarını salih ameller işlemelerini ve Allah’ın rızasına ermelerini çok istiyordu. İman etmeyenlere çok üzülüyordu. Yüce Allah Peygamberimizin ümmetine olan bu düşkünlüğünü “nerede ise kendini helak edeceksin” şeklinde ifade etmektedir: “Mümin olmuyorlar diye âdeta kendini helak edeceksin.” (Şuara 3; bk. Kehf 6)

“Raûf”; çok merhametli çok şefkatli çok merhametli çok acıyan demektir. (Kurtubî el-Esna s. 73-75) Gerçekten Peygamberimiz ümmetine çok müşfik idi. “Rahîm” çok merhametli demektir. Peygamberimiz (s.a.s.) insanların en merhametlisi idi. Bu merhameti herkese yönelik idi. “Ey Allah’ın Elçisi! Müşriklere beddua et” denildiğinde “Ben lanetçi olarak gönderilmedim rahmet olarak gönderildim” buyurmuştu. (Müslim Birr 87) Uhud savaşında yüzü yaralandığında bile kâfirlere; “Allah’ım! Kavmimi bağışla çünkü onlar bilmiyorlar” diye dua etmişti. (İbn Hıbbân Ed’ıye No: 973)

10. Hz. Muhammed Yumuşak Kalpli İdi

Peygamberimiz alçak gönüllü yumuşak kalpli idi. Bu sayede insanları etrafına topladı. Yüce Allah bu hususu ayette şöyle bildirmektedir:

“Allah’ın merhameti sayesinde sen onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba katı yürekli olsaydın onlar senin etrafından dağılıp giderlerdi. Artık sen onları affet. Onlar için Allah’tan bağışlama dile. İş konusunda onlarla müşavere et. Bir kere de karar verip azmettin mi artık Allah’a tevekkül et (ona dayanıp güven). Şüphesiz Allah tevekkül edenleri sever.”

Sonuç olarak Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.s.); bütün insanlara elçi olarak gönderilmiştir ve o peygamberlerin sonuncusudur. Onunla nübüvvet sona ermiştir.
O müjdeleyici uyarıcı hak davetçi öğüt verici yol gösterici şefkat ve rahmet peygamberidir.

O insanları hakka çağıran dini tebliğ eden bir peygamberdi (Maide 99; bk. Nahl 82) zorlayıcı (Kaf 45) zorba (Ğâşiye 22) ve katı kalpli değildi. (Âl-i İmran 159) Yumuşak davranışlı (Âl-i İmran 159) ve öğüt verici idi. (Ğâşiye 21)

İnsanlara Allah’ın ayetlerini anlatmış onları şirk küfür ve nifaktan temizlemiş kitabı hikmeti ve bilmediklerini öğretmiş (Cuma 2; Bakara 151) onları doğru yola iletmişti. (Şûra 52)

İyiliği emretmiş kötülüğü menetmişti. (A’raf 157) Allah yolunda cihat etmiş (Nisa 84) Kur’an hükümlerini açıklamış dinî konularda hüküm vermiş (Nahl 44) helâlı ve haramı bildirmişti. (Araf 157; bk. Tevbe 29)

Kur’an hükümlerini emir ve yasaklarını hayatında uygulamıştı. O özü sözleri ve davranışlarıyla bütün insanlara en güzel örnekti. O şiddet ve nefret değil sevgi şefkat ve merhamet peygamberi idi.

O ümmetine karşı görevini en güzel biçimde yerine getirmişti. Ümmetinin de görevi ona iman ve itaat etmek onu sevmek ve sevdirmek tebliğ ettiği dini yaşamak ve yaşatmaktır.

Not: Bu yazı Diyanet Aylık Dergi Nisan 2009 sayısında yayınlanmıştır.

Doç. Dr. İsmail Karagöz
Diyanet İşleri Başkanlığı İç Denetçisi